#шагаа2021 #челлендж #Шагаабиле #Шагаа #йорээлдер

Шагаа деп чүл?

Кандыг-даа чон эрги чылды үдеп, чаа чылды уткуур чаңчылдыг. Тывалар шагдан тура бир чыл эргилип, өскези келир душта, улуг байырлалга оваарымчалыг белеткенип чораан. Чүге дээрге удавас чаа чыл төрүттүнер, ол кандыг-даа бооп болур. Чаа чыл чаш кижи төрүттүнери-биле дөмей. Багай чүве болбазын дээш, кижилер ол үеде кончуг серемчилелдиг, сагыш-сеткилинден эгелээш, оран-савазын, чугаа-домаан арыглаар, элбек аъш-чемни белеткээр. Чаш кижи төрүттүнгеш, авазының аа сүдүн эмер. Үе-шаг-даа, чер-даа база ындыг чаяалгалыг. Час кээрге, ие-чер бодунуң чулуун төп, оът-сигенни, хем-хөлдерни, ыяш-дашты, дириг амытаннарны чемгерер. Ынчангаш чаа чыл байырлалын «шагаа», шагныңаазы азы эгези дээн ужуру ол.

Шагаа – улус чоннуң төөгүден байырлалы.

Шагаа – эргилип кээр чаа чылдың езулалы.

Шагаа – чемзиг чемниң дээжизи, өктерели.

Шагаа – оолдуң, кыстың омакшылы, өөрүшкүзү.

Уруг-дарыг ойнап-хөглээр чаагай хүнү,

Улуг-биче чолугужар найыры-дыр.

Шагаа йөрээли

Торлаа ышкаш өөрлүг болзун,

Торгу-маңнык кедер болзун!

Эргек-дыргаа шевер болзун,

Эдилели элбек болзун!

Шагаа –биле амыр солчуп,

Чалыы, кырган чолукшуулу.

Чаглыг эъттен чооглаалы,

Часты уткуп, кышты үдээл! 

Чаагай дужуттуг Инек чылы

Чымчак болзун, чаагай болзун!

Чашкан тараа, одарларым

Чаъстан, өлден куруглатпа! 

Үнүш-чимис элбек кылдыр

Үргүлчү-ле хүннээректе.

Эки чолду хайырлап көр,

Элбек дүжүт шаңнал болзун!

Шагаа ёзулалдары

Шагааның эртенинде төрел бөлүктүң эң улуг кижизинге чедип, кадак, белек сунуп чолукшуур. Чолукшуурда, бичии кижи холдарының адыштарын өрү кылдыр, а улуг кижи куду кылдыр сунар. Чүгле ооң соонда кадаан ийи холдап сунгаш, белээн база шак ынчаар хайырлаар.

Келген кижиге аяк шайны ийи холдап сунарда солагай холунуң адыжын оң холунуң адаанга сөлей аарак тудар. Шагаа хүнүнде өгге чаш кижи келген болза, ооң хаваан өгнүң кыс ээзи саржаг-биле чаар. Дөрде хүндүлүг улуска чаш кижини чыттадып алыр. Шагаа байырлалында албан-биле харга аңдаштаныр, тонун, бөргүн уштуп кактаар. Эрги чылдың хир-чамы тайлып чорзун дээни ол.

Фото галерея